हिंदी में सार
यह पेज मराठी भाषा में टीबी के लक्षणों की जानकारी देता है। हिंदी के लिए टीबी के लक्षण हिंदी में पढ़ें।
टीबी (क्षयरोग) हा एक संसर्गजन्य आजार आहे. तो बहुतेक वेळा फुफ्फुसांना होतो, पण शरीराच्या इतर भागांनाही होऊ शकतो. टीबी पूर्णपणे बरा होतो. सरकारी रुग्णालये आणि आरोग्य केंद्रांमध्ये टीबीची तपासणी आणि उपचार मोफत आहेत.
टीबीची चार मुख्य लक्षणे
राष्ट्रीय क्षयरोग निर्मूलन कार्यक्रम (NTEP) फुफ्फुसांच्या टीबीच्या ओळखीसाठी ही चार लक्षणे पाहतो. ज्याला 2 आठवड्यांपेक्षा जास्त खोकला आहे, त्याने टीबीची तपासणी करून घ्यावी.
- 2 आठवडे किंवा त्याहून अधिक खोकलाकफासह किंवा कफाशिवाय
- 2 आठवडे किंवा त्याहून अधिक तापबहुधा संध्याकाळी वाढणारा
- रात्री घाम येणेघामाने भिजून जाग येणे
- वजन कमी होणेप्रयत्न न करता
इतर सामान्य लक्षणे
- कफात रक्तथोडेसे असले तरी
- छातीत दुखणेकिंवा धाप लागणे
- भूक न लागणेआणि थकवा
- छातीच्या एक्स-रेमध्ये बदलतपासणीत आढळलेले
शरीराच्या इतर भागांतील टीबीची लक्षणे
| शरीराचा भाग | लक्षात घ्यावीत अशी लक्षणे |
|---|---|
| मान, काख किंवा जांघेतील गाठ | हळूहळू वाढणारी गाठ, बहुधा न दुखणारी; कधी लालसरपणा किंवा पू |
| हाडे आणि सांधे | एका सांध्यात 6 आठवड्यांपेक्षा जास्त वेदना आणि सूज, चालताना वेदना |
| पाठीचा कणा | एकाच ठिकाणी 6 आठवड्यांपेक्षा जास्त पाठदुखी, रात्री वेदना, पाठीला नवीन बाक |
| मेंदू (मेनिंजायटिस) | अनेक दिवस ताप, डोकेदुखीसह उलट्या, मान ताठ होणे, गोंधळ, झटके |
| पोट | पोटदुखी, पोट फुगणे, दीर्घकाळ जुलाब, ताप, वजन कमी होणे |
| त्वचा | न भरणारी जखम किंवा 6 महिन्यांपेक्षा जास्त राहणारा चामखीळसारखा डाग |
| गर्भाशय आणि जननेंद्रिये | स्त्रियांमध्ये वंध्यत्व, पाळीत बदल, ओटीपोटात दुखणे |
मुलांमधील टीबीची लक्षणे
सतत ताप, 2 आठवड्यांपेक्षा जास्त खोकला, वजन कमी होणे किंवा मागील 3 महिन्यांत वजन न वाढणे. घरात कोणाला टीबी असेल तर मुलाची तपासणी नक्की करा.
अशा वेळी त्याच दिवशी रुग्णालयात जा
- खोकल्यात जास्त रक्त येणे किंवा खूप धाप लागणे
- तीव्र डोकेदुखीसह उलट्या, मान ताठ होणे, बेशुद्धी किंवा झटका
- पाठदुखीसह पायांत अचानक अशक्तपणा किंवा लघवीला त्रास
- तीव्र पोटदुखी, उलट्या आणि गॅस किंवा शौचास न होणे
टीबी कसा पसरतो
फुफ्फुसाचा किंवा घशाचा टीबी असलेली व्यक्ती खोकते, शिंकते, बोलते किंवा गाते तेव्हा जंतू हवेत येतात. हात मिळवणे, एकत्र जेवणे किंवा अंथरुणाला स्पर्श केल्याने टीबी पसरत नाही.
टीबीचा संसर्ग झालेल्यांपैकी सुमारे 5% ते 10% लोकांनाच पुढे टीबीचा आजार होतो (जागतिक आरोग्य संघटना).
लक्षणे असल्यास काय करावे
घाबरू नका, तपासणी करा
केवळ लक्षणांवरून आजार ठरत नाही. ही लक्षणे अनेक आजारांत असतात. फक्त तपासणीतूनच कळते.
जवळच्या सरकारी केंद्रात जा
सरकारी रुग्णालय किंवा आरोग्य केंद्रात टीबीची तपासणी आणि उपचार मोफत आहेत.
कफाची तपासणी
साधारणपणे कफाची जलद मॉलिक्युलर तपासणी (CBNAAT किंवा Truenat) होते, ज्यातून औषधांना प्रतिकारही कळतो.
टीबी असल्यास उपचार पूर्ण करा
तुमची नोंद नि-क्षयवर होईल आणि नि-क्षय आयडी मिळेल. नि-क्षय पोषण योजनेत उपचाराच्या प्रत्येक महिन्यासाठी Rs 1,000 मिळतात.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
टीबी बरा होतो का?
होय. डॉक्टरांनी सांगितलेली औषधे पूर्ण कालावधीसाठी नियमित घेतल्यास टीबी बरा होतो. औषधे मध्येच थांबवू नका.
खोकल्याशिवाय टीबी असू शकतो का?
होय. फुफ्फुसांबाहेरील टीबीमध्ये बहुधा खोकला नसतो.
टीबी हेल्पलाइन क्रमांक कोणता?
नि-क्षय संपर्क: 1800-11-6666, मोफत.
टीबी तपासणीसाठी पैसे लागतात का?
सरकारी रुग्णालये आणि आरोग्य केंद्रांमध्ये तपासणी आणि उपचार मोफत आहेत.
अधिक वाचा
- TB symptoms (English)
- मी तपासणी करावी का? (English checklist)
- नि-क्षय पोषण योजना (English)
- टीबी रुग्णाचा आहार तक्ता (हिंदी)
ही माहिती राष्ट्रीय क्षयरोग निर्मूलन कार्यक्रमाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांवरून घेतली आहे; शेवटची पडताळणी 16 ऑक्टोबर 2026. ही सामान्य माहिती आहे, वैद्यकीय सल्ला नाही.
Should I get tested? (English)A yes or no checklist of the official warning signs. Nothing is saved.
Start the checklistMedical review note. Written from official TB programme guidelines; last checked 16 October 2026. This is general information, not medical advice. For diagnosis and treatment, see a doctor at your nearest government health facility.